Hệ thống Major: cách nhớ các con số

§ 1Vì sao con số khó nhớ còn từ ngữ thì dễ

Chữ số trừu tượng và trông na ná nhau, nên một dãy như 4 7 3 2 9 1 gần như không có gì để trí nhớ bám vào. Từ chỉ đồ vật thì cụ thể: bạn có thể hình dung, đặt chúng vào vị trí và liên kết chúng. Trí nhớ làm việc chỉ giữ được vài thứ cùng lúc (Cowan ước giới hạn khoảng bốn khối, hay chunk), nhưng một khối có thể lớn nếu bạn có một bộ mã gói nhiều chữ số vào một đơn vị có nghĩa.

Sức mạnh của một bộ mã như vậy được Ericsson, Chase và Faloon (1980) chứng minh. Với hơn 230 giờ luyện tập và một cách mã hóa tự nghĩ ra, một sinh viên đã nâng khả năng nhớ dãy số (digit span) từ 7 lên 79 chữ số. Hệ thống Major là một bộ mã có sẵn thuộc loại này.

§ 2Bảng mã

Nguyên âm và các âm w, h, y không mang giá trị, nên bạn có thể thêm tùy ý để tạo từ. Ý tưởng chuyển chữ số thành chữ cái có từ thế kỷ XVII với nhà toán học người Pháp Pierre Hérigone; dạng dựa trên âm thanh dùng ngày nay được hoàn thiện vào thế kỷ XIX.

§ 3Ba quy tắc tránh nhầm lẫn

• Theo âm, không theo chữ viết. Từ tiếng Anh knife là 28 vì k câm; comb là 73 vì b câm; phone là 82 vì ph đọc như f.
• Chữ cái đôi nghe một lần thì tính một lần. Kiss là 70, không phải 700.
• Một chữ cái có thể là hai âm. Chữ x trong fax là k cộng s, nên fax là 870.

Vì bộ mã dựa trên âm thanh, nó có thể áp dụng cho mọi ngôn ngữ: mỗi ngôn ngữ ghép cùng mười nhóm âm này vào cách viết của mình. Khi chọn danh sách, hãy tránh những từ có âm không rõ ràng, như ng và th trong tiếng Anh.

§ 4Lập danh sách 00–99

Phần lớn người dùng cố định một từ cho mỗi số từ 00 đến 99 và học một lần. Danh từ ngắn, cụ thể là tốt nhất. Vài ví dụ từ một danh sách tiếng Anh phổ biến:

Bạn không cần danh sách của người khác. Một từ tự chọn thường dễ nhớ lại hơn, một ví dụ của hiệu ứng tự tạo (generation effect): qua 86 nghiên cứu, Bertsch và cộng sự (2007) thấy việc tự tạo ra nội dung mang lại lợi ích trung bình khoảng d = 0,40. Hãy kiểm tra từng từ bằng cách đọc to.

§ 5Cách dùng để nhớ một con số

1. Học mười nhóm âm cho đến khi nói ngay được chữ số của bất kỳ phụ âm nào.
2. Cố định một từ cho mỗi số từ 00 đến 99, hoặc bắt đầu với 00–19 rồi mỗi lần thêm mười số.
3. Chia số dài thành từng cặp: 473291 thành 47, 32 và 91.
4. Chuyển mỗi cặp thành từ của nó: rock, moon, bat (tảng đá, mặt trăng, con dơi).
5. Nối các từ thành một cảnh hoặc đặt chúng lên các vị trí của một cung điện trí nhớ: một tảng đá đâm sầm vào mặt trăng, một con dơi bay ra từ miệng hố.
6. Nhớ lại bằng cách tua lại cảnh trong đầu và chuyển từng từ ngược về chữ số.

Với số dài, hãy đặt một hoặc hai từ ở mỗi vị trí của một cung điện trí nhớ. Các vận động viên trí nhớ dùng những hệ thống lớn hơn như PAO (người, hành động, đồ vật), gói sáu chữ số vào một cảnh, nhưng nền tảng thường vẫn là một danh sách từ 00–99.

§ 6Giới hạn

Hệ thống Major giúp con số dễ nhớ, chứ không làm việc nhớ trở nên không tốn công. Lúc đầu việc mã hóa chậm và chỉ nhanh lên nhờ luyện tập, và nếu không ôn lại, hình ảnh cũng phai như mọi thứ khác. Hãy dùng nó ở nơi con số quan trọng với bạn: ngày tháng, mã số, số liệu cho một bài nói hay một kỳ thi.

Hỏi và đáp

Hệ thống Major có khó học không?

Có thể học mười nhóm âm trong một buổi nhờ các mẹo nhớ ở trên. Chuyển số thành từ nhanh thì cần luyện ngắn đều đặn, và một danh sách 00–99 cố định giúp tăng tốc.

Hệ thống Major khác PAO thế nào?

Hệ thống Major chuyển chữ số thành từ. PAO gán cho mỗi số có hai chữ số một người, một hành động và một đồ vật, rồi ghép ba số thành một cảnh, nên một hình ảnh chứa sáu chữ số. Nhiều người xây PAO trên nền một danh sách Major.

Hệ thống Major có dùng được cho ngôn ngữ khác không?

Có. Bộ mã từ chữ số sang âm giữ nguyên; chỉ cách viết thay đổi. Mỗi ngôn ngữ cần danh sách từ riêng, chọn theo cách phát âm.

Tôi có thể dùng nó cho số điện thoại và mã PIN không?

Có. Chia số thành từng cặp, chuyển mỗi cặp thành một từ và nối các từ thành một cảnh ngắn. Một mã PIN bốn chữ số chỉ là hai từ.