Gekoppelde notities, een second brain en het geheugenpaleis: hoe ze samengaan

§ 1Twee soorten geheugen voor je notities

Notitiesystemen worden al lang vergeleken met een extern geheugen. In 1945 bedacht Vannevar Bush de memex, een bureau dat iemands documenten en de associatieve sporen ertussen zou bewaren. De socioloog Niklas Luhmann hield een kaartenbak (Zettelkasten) bij met systeemkaarten die met genummerde verwijzingen waren verbonden, en beschreef die als een partner in zijn werk. De huidige apps voor gekoppelde notities volgen hetzelfde idee, en de term ‘second brain’ werd populair gemaakt door Tiago Forte.

Een extern geheugen is uitstekend in bewaren. Het helpt je niet in een gesprek, een examen of een presentatie, waar je de kennis in je eigen hoofd nodig hebt. Dat is de taak van een oudere traditie: het geheugenpaleis en regelmatig ophalen.

§ 2Waarom notities schrijven en koppelen het geheugen helpt

Er zijn geen gecontroleerde studies naar de Zettelkasten zelf, maar de gewoonten die hij aanmoedigt, zijn goed onderbouwd. Betekenis verwerken leidt tot een beter geheugen dan oppervlakkige kenmerken verwerken (Craik en Tulving, 1975). Iets zelf maken in plaats van het te lezen, verbetert het geheugen ook, een bevinding die bekendstaat als het generatie-effect; een meta-analyse van Bertsch en collega's (2007) vond een gemiddeld effect van ongeveer d = 0,40. Een notitie in je eigen woorden schrijven en beslissen waar ze naar linkt, doet allebei.

§ 3Wat het paleis toevoegt

Notities zijn verbonden door betekenis; een paleis voegt een plek en een volgorde toe. Zet de stappen van een redenering, de onderdelen van een proces of de punten van een hoofdstuk op de plekken van een route, en je kunt erdoorheen lopen zonder scherm. Een plek is ook een sterke geheugensteun: ‘wat lag er op het aanrecht?’ brengt een notitie terug die een lijst tags niet terug zou brengen.

Herhaling houdt het daar. Oefentoetsen en gespreid oefenen zijn de twee studietechnieken die Dunlosky en collega's (2013) als het nuttigst beoordeelden. Kaarten die rechtstreeks uit je notities komen, betekenen dat wat je herhaalt is wat je schreef, en de notitie blijft de bron van de waarheid.

§ 4Een werkwijze die ze combineert

1. Vastleggen: schrijf één idee per notitie, in je eigen woorden.
2. Koppelen: link haar met [[links]] aan verwante notities en voeg een of twee #tag toe.
3. Selecteren: bepaal wat je zonder te kijken moet kunnen ophalen. De meeste notities hoeven alleen vindbaar te zijn.
4. Plaatsen: zet geordende stof, zoals een proces, een redenering of een presentatie, op de plekken van een paleis, met een levendige scène voor elk deel.
5. Kaarten maken: markeer de kernfeiten in de notitie als ==cloze== of Q :: A.
6. Herhalen en lopen: beantwoord de kaarten en loop de paleisrondes die klaarstaan, elke dag een beetje.
7. Bijwerken: als een herhaling een gat laat zien, verbeter dan de notitie, niet alleen de kaart.

§ 5Wat je niet uit je hoofd hoeft te leren

Bewaar het paleis voor wat zijn plek verdient: dingen die je snel, op volgorde of zonder apparaat nodig hebt. Naslagmateriaal, citaten die je kunt opzoeken en lange teksten horen in de notities. Een handige test: zou opzoeken op dat moment onmogelijk of ongemakkelijk zijn, in een examen, een vergadering of een gesprek? Plaats het dan of maak er een kaart van. Zo niet, koppel het en laat de notities het bewaren.

§ 6Een voorbeeld

Een scholier die leest over de oorzaken van een historische gebeurtenis, schrijft één notitie per oorzaak, koppelt elke notitie aan de betrokken personen en plaatsen en tagt ze met de naam van het vak. De vijf oorzaken komen op vijf plekken van een paleis dat is gebouwd op de route naar school, elk met een scène, en per oorzaak worden twee kernfeiten kaarten. Een week later brengen een korte ronde en een paar kaarten de oorzaken terug, en voor de details staan de notities er nog.

Vragen en antwoorden

Is een second brain hetzelfde als een geheugenpaleis?

Nee. Een second brain is een extern systeem dat notities bewaart; een geheugenpaleis is een techniek om informatie in je eigen geheugen vast te houden. Ze vullen elkaar aan.

Moet ik alles in mijn notities uit mijn hoofd leren?

Nee. De meeste notities hoeven alleen vindbaar te zijn. Leer uit je hoofd wat je snel of zonder apparaat moet kunnen ophalen, zoals examenstof, een presentatie of woordjes.

Kan ik Markdown-notities uit een andere app meenemen?

Mindhall importeert .md- en .txt-bestanden en exporteert platte tekst en Markdown, zodat notities erin en eruit kunnen.

Wat is een Zettelkasten?

Een notitiemethode die verbonden is met de socioloog Niklas Luhmann: korte notities met elk één idee, via verwijzingen aan elkaar gekoppeld, zodat ideeën in de loop van de tijd op elkaar voortbouwen.