İsimler ve yüzler nasıl hatırlanır

§ 1İsimler neden akıldan kayar

İsimlerin zor olmasının basit bir nedeni var: keyfîdirler. Bir yüz, sahibinin adının Ayşe mi Elif mi olduğu hakkında hiçbir şey söylemez; tanışma anında da dikkatin genellikle isimde değil, sohbettedir. Unutulan isimlerin çoğu aslında hiç düzgün kaydedilmemiştir.

Çözüm, isme bir anlam vermek ve onu kişide yeniden göreceğin bir şeye bağlamaktır. Hafıza sarayıyla aynı ilke: keyfî bir öğe, bir imgeye dönüştürülüp bir ipucuna bağlandığında akılda kalır.

§ 2Yüz-isim yöntemi

Klasik tekniğin üç parçası vardır. McCarty (1980), yöntemin işe yaraması için üçünün de gerekli olduğunu buldu:

1. Belirgin bir özellik. Yüze bak ve öne çıkan tek bir şey seç: yüksek bir alın, yuvarlak gözlükler, kalın kaşlar.
2. İsim için somut bir karşılık. İsmi, ona benzeyen ya da bir anlam taşıyan, gözünde canlandırabileceğin bir şeye dönüştür: Murat mor bir at olabilir; Lale zaten bir çiçektir.
3. İkisini birleştiren bir imge. Karşılığı, bir şey yaparken o özelliğin üzerinde canlandır: yüksek bir alnın üzerinde dörtnala koşan minicik mor bir at.

McCarty ayrıca bir özelliğin, öğrendiğin yüzler arasında ayırt edici olduğunda daha iyi bir ipucu olduğunu buldu. Pek çok kişide ortak olan bir özellik, örneğin herkesin koyu saçlı olduğu bir odada koyu saç, zayıf bir ipucudur.

§ 3Biriyle tanıştığın an için bir rutin

1. Yavaşla ve dinle. İsmi kaçırdıysan yeniden sor; şimdi sormak sonradan sormaktan kolaydır.
2. İsmi geri söyle: “Memnun oldum, Kemal.” Alışılmadık bir isimse nasıl yazıldığını sor.
3. Konuşurken yüzden tek bir özellik seç.
4. İmgeyi kur: Kemal için sakalının arasından yükselen bir keman.
5. Ayrılmadan önce ismi bir kez daha kullan, birkaç dakika sonra da yüzü ve ismi hatırla.
6. Sonra ismi, nerede tanıştığınla birlikte not et. Kısa bir not, tekrar edebileceğin bir şeydir.

§ 4Bir grubu hatırlamak

Bir grupta her kişiye bir de yer ver. Herkesi zihinsel bir odaya oturt ya da her kişinin imgesini tanıştığın sırayla bir saraydaki yerlere koy. Listeyi bir mola sırasında bir kez, sonunda da bir kez gözden geçir. Yeniden göreceğin bir ekip ya da sınıf için isimleri ertesi gün ve birkaç gün sonra hatırla: bir ismi bu akşam bilmekle gelecek ay bilmek arasındaki farkı aralıklı tekrarlar yaratır.

§ 5Pratik ipuçları

• Kalabalık bir etkinlikte herkesin ismini öğrenmeye çalışma. Yeniden karşılaşacağın kişileri seç.
• Zaten bir anlamı olan isimler kolaydır: Gül, Deniz, Umut. Anlamı doğrudan kullan.
• Konuşmadığın bir dilden gelen bir isim için sana neye benzediğini kullan; imgeyi senden başka kimse görmez.
• İmgeleri kendine sakla ve nazik tut. Bunlar hafıza araçlarıdır, yargı değil.
• Unutursan bunu söyle ve yeniden sor. İyi bir imgeyle yapılan ikinci kodlama çoğu zaman tutar.

§ 6İsimleri kalıcı kılmak

Bir partide iyi öğrendiğin bir isim, hiç hatırlamazsan bir ay içinde yine kaybolabilir. İsimler dahil her anıyı koruyan şey, zamana yayılmış geri çağırmadır. Cepeda ve arkadaşlarının (2006) aralıklı çalışma üzerine kapsamlı incelemesi, zamana yayılan aynı miktardaki çalışmanın tek seferde yığılan çalışmadan daha iyi hatırlama sağladığını buldu. İsimler için bu, yüzü ve ismi bir gün sonra, sonra birkaç gün sonra, sonra da birkaç hafta sonra hatırlamak demektir.

Sorular ve cevaplar

İsimleri anında hatırlamanın bir hilesi var mı?

Hiçbir yöntem dikkat olmadan işe yaramaz. En hızlı güvenilir rutin şudur: ismi tekrarla, belirgin bir özellik seç ve ismin imgesini onun üzerinde canlandır; hepsi ilk dakika içinde.

İsmin akla gelen bir imgesi yoksa ne yapmalı?

İsmi seslerine böl ve yakın düşen herhangi bir kelimeyi kullan: Kowalski, kayak yapan bir kovaya dönüşebilir. İmgenin kusursuz olması gerekmez; sesi geri getirmesi yeter.

Yalnızca fotoğrafta gördüğüm yüzler için de işe yarar mı?

Evet. Yöntem için bir yüz ve bir isim gerekir, yüz yüze bir tanışma değil. Fotoğraflarla alıştırma yapmak hızlanmanın iyi bir yoludur.

İsimleri aylarca nasıl akılda tutarım?

Onları giderek artan aralıklarla hatırla: ertesi gün, birkaç gün sonra, birkaç hafta sonra. Aralıklı geri çağırma isimleri de diğer her anıyı koruduğu gibi korur.