Cách học thuộc bài phát biểu hoặc bài thuyết trình

§ 1Nhớ ý tưởng, không nhớ kịch bản

Học thuộc lòng bài phát biểu từng chữ vừa chậm vừa mong manh: nếu quên một câu, câu sau có thể quên theo. Những người có vẻ nói không cần ghi chú thường nhớ thứ tự các ý và tìm lời ngay lúc nói. Đó cũng là cách của các nhà hùng biện La Mã, những người đã làm cung điện trí nhớ trở nên nổi tiếng. Quintilian mô tả việc đặt một dấu hiệu cho mỗi phần của bài nói vào các phòng trong một ngôi nhà, như một chiếc mỏ neo cho ý về hải quân hay một vũ khí cho ý về chiến tranh, rồi vừa nói vừa đi qua ngôi nhà trong tâm trí.

Quintilian cũng cảnh báo rằng hình ảnh ít giúp ích khi cần nhớ nguyên văn một văn bản dài. Với bài nói, đây là ưu điểm chứ không phải vấn đề: bạn cần biết điều gì đến tiếp theo và nói ra một cách tự nhiên.

§ 2Bảy bước từ bản nháp đến lúc lên nói

1. Viết bài nói, rồi rút gọn mỗi phần thành một ý chính trong vài chữ.
2. Chọn một lộ trình có một vị trí cho mỗi ý chính: một tòa nhà quen thuộc, đường đi làm hoặc ngôi nhà của bạn.
3. Biến mỗi ý chính thành một hình ảnh cụ thể và đặt nó vào vị trí của mình, như một chiếc đồng hồ vỡ trên bàn cho ý về những hạn chót bị lỡ.
4. Đi lộ trình trong đầu và nói to từng ý bằng lời của chính bạn.
5. Học thuộc nguyên văn câu đầu và câu cuối; đó là lúc dễ run nhất và cách dùng từ quan trọng nhất.
6. Tập nói không nhìn thay vì đọc lại kịch bản: nói, kiểm tra xem bỏ sót gì, rồi nói lại.
7. Trải các buổi tập ra nhiều ngày và đi trọn lộ trình lần cuối vào hôm trước, không chỉ một giờ trước khi nói.

§ 3Vì sao tập nói không nhìn lại hiệu quả

Đọc lại kịch bản cho cảm giác đang làm việc, nhưng chính việc nhớ lại mới làm trí nhớ vững hơn. Trong một nghiên cứu của Roediger và Karpicke (2006), những sinh viên đọc một văn bản một lần rồi luyện nhớ lại ba lần còn nhớ 61% sau một tuần; những sinh viên đọc bốn lần còn nhớ 40%, dù họ cảm thấy tự tin hơn. Bài nói cũng vậy: mỗi lần tập không nhìn là một bài kiểm tra giúp lần sau dễ hơn.

Giãn cách cũng quan trọng. Qua hàng trăm thí nghiệm được Cepeda và cộng sự (2006) tổng quan, luyện tập trải theo thời gian vượt trội so với cùng lượng luyện tập dồn vào một lúc. Với bài nói vào tuần sau, ba hoặc bốn buổi tập ngắn vào những ngày khác nhau sẽ hiệu quả hơn một buổi dài vào tối hôm trước.

§ 4Slide, ghi chú và cung điện

Slide có thể giữ thứ tự giúp bạn, nhưng lại khiến bạn muốn đọc. Cung điện cho phép bạn nhìn khán giả trong khi thứ tự vẫn nằm trong đầu. Nếu dùng slide, hãy coi mỗi slide là một vị trí: hình dung hình ảnh chính của nó và tập chuyển từ slide này sang slide khác mà không nhìn màn hình. Một tấm thẻ nhỏ ghi các ý chính trong túi là một tấm lưới an toàn hợp lý, và biết rằng nó ở đó khiến bạn ít phải dùng đến hơn.

§ 5Vào ngày nói

• Đi lộ trình một lần vào buổi sáng, chỉ theo chiều xuôi, không vội vàng.
• Nếu đầu óc trống rỗng, hãy quay về vị trí trước đó và đi tiếp; hình ảnh tiếp theo thường ở ngay đó.
• Đừng học thuộc nguyên văn các câu đùa hay câu chuyện. Đặt mỗi câu chuyện thành một hình ảnh và kể lại.
• Ghi những con số và cái tên không được nói sai lên thẻ, hoặc mã hóa chúng bằng hệ thống Major.

Hỏi và đáp

Có nên học thuộc bài phát biểu từng chữ không?

Thường là không. Hãy học cấu trúc và các ý chính, rồi nói bằng lời của bạn. Chỉ học nguyên văn phần mở đầu, phần kết và những câu cần chính xác từng chữ, như một câu trích dẫn.

Một bài nói cần bao nhiêu vị trí?

Mỗi ý chính một vị trí. Phần lớn bài nói chỉ có vài ý chính, nên một căn phòng hoặc một lộ trình ngắn thường là đủ.

Nếu đang nói mà quên một ý thì sao?

Dừng lại, lùi về một vị trí trong đầu rồi đi tiếp. Nếu vẫn không được, hãy liếc nhìn tấm thẻ ghi các ý chính.

Cách này có dùng được cho kỳ thi và thuyết trình ở công ty không?

Có. Các bước này dùng được cho mọi nội dung có thứ tự rõ ràng: các phần của một câu trả lời tự luận, các giai đoạn của một quy trình hay chương trình của một cuộc họp.